همه چیز از نارمک شروع شد
آرمان- مطهره شفیعی: بالاخره با پایان انتخابات یازدهم ریاستجمهوری بسیاری از قفلها گشوده و به بسیاری از سوالات پاسخ داده شد. موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) همواره برای سیاسیون جالب بود البته نهتنها برای یک طیف بلکه اصلاحطلبان و اصولگرایان درمورد این موسسه که مدیریت آن با آیتا... مصباحیزدی بود، سوالاتی داشتند که کمتر به آنها پاسخ داده میشد؛ سوالاتی مانند اینکه جایگاه این موسسه در ساختار قدرت ایران کجاست و چگونه پس از دولت نهم این موسسه در نقش حامی بدون چون و چرای احمدینژاد به ایفای نقش پرداخت و در دولت دهم بهرغم رای مجدد به او در مقام منتقد ظاهر شد و مهمترین سوال این بود که ظاهرا این موسسه با موضوع علمی پایهگذاری شده بود، چرا به یکباره مشی سیاسی به خود گرفت و با تشکیل شدن جبهه پایداری، اعضای این موسسه دیگر به عنوان شخصیت سیاسی و نه علمی در جامعه معرفی شدند. بسیار کم پیش آمده که در ایران موسسات با رویکرد علمی به یکباره به موسسات سیاسی تبدیل شوند و از دل آنها جبهه پایداری شکل بگیرد البته باید اشاره داشت که این جبهه ابتدا تشکیل شد و بعد از آن بود که مورد حمایت طیف مصباحیزدی قرار گرفت حتی رئیس دفتر این موسسه به عضویت رسمی جبهه پایداری درآمد یا قاسم روانبخش که از دولت نهم به بعد در نقش فعال سیاسی حضور یافت و البته او در دوران اصلاحات هم با نشریه «پرتو سخن» در نقش منتقد ظاهر شد انتقادات او به سیاستهای دولت اصلاحات هنوز در اذهان است که البته خود روانبخش هم منکر اقدامات آن سالهای خود نمیشود. در ادامه اشارهای به فعالیتهای این موسسه و روند سیاسی شدن آن میشود که البته بخشهایی از آن برگرفته از اظهارات اخیر محسن غرویان، عضو سابق این موسسه است.
نارمک؛ نقطه آغاز سیاستورزی
آیتا... مصباحیزدی از همان ابتدا علاقهای به فعالیتهای سیاسی نداشت چنانکه وقتی آیتا... هاشمیرفسنجانی و شهید آیتا... بهشتی به سمت امور اجرایی رفتند او خود را کنار کشید و ترجیح داد فعالیتهای علمی و پژوهشی مانند تدریس مباحث فلسفه و تفسیر قرآن و... را دنبال کند حتی در دولت اصلاحات که مواضع او با رئیسجمهور وقت اختلافنظراتی داشت، به سیاست نگروید و باز هم امور علمی را دنبال کرد و به مباحث اندیشهای که از سوی روشنفکران معروف آن دوران مطرح میشد، پاسخ میداد. در سال 84 برای بسیاری این سوال مطرح بود که احمدینژاد که سابقه حضور در تشکلهای شهر قم را نداشت و مناصب او تاکنون ارتباطی با حوزه نداشته است، چگونه توانسته با مصباحیزدی ارتباط برقرار و او را حامی خود کند. شاید جالب باشد که این موضوع به دانشگاه علم و صنعت بازگردد. موضوع آنطور که میگویند به جلساتی بازمیگردد که مصباحیزدی برای انجمن بسیجیان اساتید دانشگاه، برگزار میکرد که احمدینژاد یک پای ثابت این جلسات بود. جالبتر اینکه این جلسات در نارمک یعنی محل سکونت احمدینژاد برگزار میشد و زمان آن حول و حوش سال 84 بود. شاید در آن زمان در کنار آموزش مسائل عقیدتی به اساتید دانشگاه به موضوع انتخابات ریاستجمهوری هم پرداخته میشد و هوای کاندیداتوری برای انتخابات از همان موقع در سر احمدینژاد افتاد؛ این البته تنها یک گمانه است اما نمیتوان منکر این واقعیت شد که احمدینژاد در همان جلسات بود که با دیدگاههای مصباحیزدی آشنا شد پس باید نقطه آغاز آشنایی و دوستی مصباحیزدی و احمدینژاد را منطقه نارمک دانست.
سیاست در دستور کار آیتا... و شاگردانش
غرویان بهتازگی ورود رئیس و شاگردان موسسه امام خمینی(ره) به عرصه سیاستورزی را اینگونه تعریف کرده است: «از سال 84 به بعد، شاهدیم که جریان آیتا... مصباحیزدی، کاملا ورود در عرصه رئیسجمهور، تعیین رئیسجمهور، معرفی رئیسجمهور و تشکیل یک حزب و گروه و جبههای برای به دست گرفتن کرسیهای مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی داشتند؛ یعنی بیشتر فعالیتهای آیتا... مصباحیزدی و شاگردان و جریان پیرامونیشان، ماهیت سیاسی پیدا کرد و آن ماهیت علمی و فلسفی خود را کمکم از دست داد.» موسسه امام خمینی(ره) اگر چه در ابتدا با روح فعالیتهای علمی و پژوهشی بر سر کار آمد اما در همین حین نباید غافل شد که افراد سیاستمدار هم در این موسسه حضور داشتند که از جمله آنها میتوان به حسینیشاهرودی که نماینده شاهرود در مجلس بود، اشاره کرد. ابوترابیفرد هم که نایبرئیس مجلس است در زمره شاگردان سیاسی این موسسه قلمداد میشود. این افراد البته قبل از دولت نهم عضو این موسسه بودند و در این دولت شاگردان بیشتری از موسسه به پاستور رفتند البته این سیاستورزی و کمرنگ شدن فعالیتهای تحقیقاتی و علمی موسسه خوشایند تمام اعضای موسسه نبود و به نظر میرسد بیش از همه طیف جوان آن را مجذوب کرد. شاگردان قدیمی موسسه معتقد بودند حرکت علمی آیتا... مصباح، کمرنگ شده و تحتالشعاع سیاسی کاری قرار گرفته و از اینرو فعالیتهای علمی او و موسسه تحت امرش، چندان ظهور و بروز ندارد.
موسسه امام خمینی(ره) به کدام سو میرود؟
در پاسخ به این سوال که موسسه علمی و پژوهشی امام خمینی(ره) چه آیندهای خواهد داشت لازم است به تشکیل این موسسه اشاره شود. موسسه علمی و پژوهشی امام خمینی در سال 74 تاسیس و فعالیت خود را آغاز کرد. دلیل تاسیس این موسسه از سوی مصباحیزدی جدا شدن او از مدرسه حقانی بود چراکه اختلافنظر و سلیقه میان او و دیگر اساتید مدرسه حقانی وجود داشت. غرویان اختلافات را اینگونه توضیح میدهد: «نوع تفکر مدرسه حقانی به چند بخش تقسیم میشد، یک بخش آن گرایش به نوع اندیشههای آیتا... مصباحیزدی داشت و یک عده هم به سمت آیتا... شهید بهشتی گرایش داشتند؛ طلبههای مدرسه شهید حقانی هم دو دسته میشوند؛ یک عده دنبال اندیشههای آیتا... مصباحیزدی را میگیرند و الان هم هستند، مثل آقاتهرانی و... و یک عده هم به دنبال اندیشههای شهید بهشتی و... میروند. شهید بهشتی نسبت به دکتر شریعتی معتدل بودند، ولی آیتا... مصباحیزدی در این زمینه تند بودند. بعد آیتا... مصباح به همراه عدهای از شاگردان خود از آن مدرسه جدا میشوند و بعد همان گروه به موسسه در راه حق میآیند؛ آنجا کلاسها را برگزار میکنند و کلاسها در آنجا ادامه پیدا میکند تا بنیاد فرهنگی باقرالعلوم(ع) و بعد هم موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) که الان در حال فعالیت است، توسط آیتا... مصباح ایجاد میشود. جریان آقای مصباح و مدرسه شهید حقانی رابطهشان این بوده است.» اکنون به نظر میرسد که عملکرد علمی و پژوهشی موسسه امام خمینی(ره) هم رو به افول است و شاید مصباحیزدی در اندیشه تاسیس موسسه دیگری باشد که ماهیت آن سیاسی است. اکنون باید به انتظار نشست تا تصمیم آیتا... اعلام شود.